Bruggenbouwer

Els Vos & Inge Verhaegen
Odisee Campus Parnas

inge.verhaegen@odisee.be

De methodiek Bruggenbouwer werd ontwikkeld in de schoot van de opleiding orthopedagogie. De methodiek bestaat uit 7 stappen die in een sociaal inclusietraject vervat zitten. Doel is steeds het verhogen van de kwaliteit van bestaan van de cliënt, vanuit de wetenschap dat sociale inclusie en actief burgerschap daar belangrijke hefbomen toe zijn. Daarom zetten we ook extra in op het versterken van de sociaal gewaardeerde rol, netwerkversterking en community building. Een organisatie die in een buurt vrij geïsoleerd werkt, wordt omgebouwd naar een netwerkorganisatie met een goede lokale verankering. Hierbij spelen zowel formele als informele netwerken van de organisatie, het personeel en cliënteel een cruciale rol. De voornaamste skills van bruggenbouwers situeren zich in het netwerken, lobbyen, belangen behartigen, samenwerkingsverbanden tot stand brengen, verduurzamen en bemiddelen.
De 7 stappen van de methodiek in een notendop:

STAP 1: MINDSET
Het verhaal van sociale inclusie voor de mensen die je coacht begint bij de mindset van jezelf, je team, je leidinggevenden en je cliënt. Als je niet gelooft dat de levenskwaliteit van mensen stijgt, door een groter sociaal kapitaal, heeft het weinig zin om het te proberen. Werken aan empowerment, zelf dingen doen, het heft in handen nemen, maakt een groot deel uit van de weg naar sociale inclusie. Zet je opinie over sociale inclusie en het inschakelen van netwerken en buurten op papier en ga erover in gesprek. Meningen kunnen botsen, maar tegelijkertijd verrijken. Zie het ontwikkelen van een mindset ook als een proces, laat succeservaringen je mindset een boost geven en laat je niet doen door de faalervaringen, die je wankel doen staan.

STAP 2: SUCCES- en FAALFACTOREN → O-METING
Veranderingen teweeg brengen voor je cliënt staan in rechtstreeks verband met de werking van je organisatie: de missie en visie, geografische ligging, VTO-beleid, de lokale verankering, het personeelsbeleid en -bestand, je doelpubliek, … Ga bij de start van je project na wat mogelijke succes- en faalfactoren zijn die je actief kan inzetten of preventief kan wegwerken in je proces.

STAP 3: VRAAGVERDUIDELIJKING
Bepaal samen met je cliënt de richting van de koers die je gaat varen. Je cliënt is daarbij je kompas. Maak tijd om op zoek te gaan naar wat de cliënt echt wilt en belangrijk vindt. Vertrek van een blanco blad en denk out of the box. Ga ervan uit dat alles mogelijk is.

STAP 4: VERSTERKING SOCIALE GEWAARDEERDE ROL EN NETWERKVERSTERKING
Sociaal gewaardeerde rol
Ieder mens heeft kwaliteiten en is tot veel in staat. Het is alleen een kwestie van de juiste snaar te raken. Plaats mensen niet enkel in de rol van afhankelijke, hulpbehoevende, ontvangende burger. Iedereen heeft wat te bieden. Schakel mensen in voor het uitvoeren van zinvolle taken, zodat ze echt een bijdrage leveren aan het groter geheel. Denk niet in activiteiten, maar ga op zoek naar een rol waarin mensen een bijdrage kunnen leveren en die door anderen als belangrijk gezien wordt.

Netwerkversterking
Netwerkontwikkeling start bij het natuurlijk netwerk van je cliënt. Wie zit daar al in? Wat zijn hun krachten? Hoe kunnen die beter worden? Kan je meer mensen betrekken en activeren? Ga breed op zoek. Hou het niet enkel bij het netwerk van je cliënt, want dat is vaak schraal en kwetsbaar. Ga ook kijken naar je eigen netwerk. Spreek tenslotte het netwerk van je organisatie aan. Met welke partners werken jullie samen? Hoe ziet de buurt eruit? Liggen daar nog kansen,
Neem niet alleen formele netwerken (het dienstencentrum, de school, het wijkgezondheidscentrum, …), maar ook informele netwerken (de bakker, de vader van een andere cliënt, de voetbaltrainer van de zoon van de kok, …) in ogenschouw. Sociale media zijn eveneens een rijke bron van netwerkinformatie.

STAP 5: BUURTGERICHT WERKEN EN COMMUNITY BUILDING
Het belang van de buurt voor kwetsbare mensen is groot. Ze zijn minder mobiel, hebben minder middelen om te besteden en zijn vaker geïsoleerd. Het is net deze doelgroep die het moet hebben van lokale netwerken en het sociaal kapitaal van de buurt. Odisee ontwikkelde een vragenlijst om je buurt in kaart te brengen en schuift de metafoor van de ‘boschampion’ en ‘pockets of people’ naar voor, om in de buurt op zoek te gaan naar partners in crime, die je kunnen helpen op je pad (Mc Knight, 2012).
Wees je ervan bewust dat een praatje bij de bakker, een zwaai van de buur of een knipoog van de postbode ook van grote waarde kunnen zijn. Zoek het niet altijd te ver, ook oppervlakkige contacten zijn contacten.

STAP 6: SUCCES- EN FAALFACTOREN VOOR SOCIALE INCLUSIE → AANBEVELINGEN
Werken aan sociale inclusie is een cyclisch proces. In het traject met de ene cliënt kom je aanbevelingen op het spoor voor de eigen organisatie, lokale besturen, verenigingen, … die ervoor kunnen zorgen dat de faalfactoren in het traject van een andere cliënt verminderd worden en de succesfactoren vergroten. Breng deze aanbevelingen in kaart en ga er actief mee aan de slag. Trek het thema open binnen de eigen organisatie en responsabiliseer elke medewerker.

STAP 7: PROJECTRESULTAAT VERDUURZAMEN
Het personeelsverloop in de sector is groot. Zorg ervoor dat het actief burgerschap van je cliënt niet staat of valt bij jouw aanwezigheid. Bouw buffers in, waardoor het netwerk rond je cliënt autonoom kan verder werken. Zorg ervoor dat je je acties goed in kaart brengt. Zorg ervoor dat je cliënt betrokken werd bij iedere stap die je ondernam. Maak goede afspraken met de netwerkpartners. Wie neemt welke taken op? Op welke termijn kunnen engagementen worden opgenomen? Wat zijn voorwaarden om dat te kunnen doen? Wie heeft men daarvoor nodig? Door pro-actief bij deze vragen stil te staan, zorg je voor het duurzame karakter van de sociale inclusie van je cliënt.

Ruil met winst voor beide partijen
Bruno heeft een psychiatrische problematiek en woont zelfstandig. Hij heeft groene vingers en onderhoudt de tuin van Imane. In ruil daarvoor kookt Imane wekelijks een portie extra voor Ludo, wanneer ze eten maakt voor haar gezin. Ludo eet graag een hapje mee en komt zo wat vaker onder de mensen. Bij Imane leert Ludo een vriend van het huis kennen. Farid is een buurman van wat verder in de straat. Hij is erg filosofisch ingesteld en kan uren met Bruno filosoferen over de dingen des levens. Farid heeft daar veel aan. ‘Ruil’ biedt je project meer kans op slagen. Zorg ervoor dat je niet alleen uitgaat van community care, waarbij de zorg of ondersteuning van je cliënt door het gezin, de familie of de buurt wordt opgenomen. Iedereen heeft wat te bieden. Breng in kaart hoe je vormen van ruil tot stand kan brengen tussen je cliënt, familie en andere buurtbewoners.

Community building: de kunst van het gewoon doen
Community building start met kleine dingen. Het hoeven geen grootse projecten of ingewikkelde plannen te zijn.. Het vraagt wel durf en doorzettingsvermogen, want eerlijk, het gaat niet vanzelf. Toch vraagt het niets anders van je dan de skills die je al bezit. Met een gezonde portie (zelf)vertrouwen, een goed buikgevoel, een neus voor opportuniteiten en communicatieve skills om te netwerken, kom je heel ver. Gewoon doen is de boodschap. Vergeet anderzijds ook niet dat de mensen waarmee je werkt vaak niet de skills bezitten om netwerken te onderhouden. Een kaartje sturen voor nieuwjaar, een sms je doen voor een verjaardag, … Leer hen hoe dat kan en bouw dit standaard in in de werking van je organisatie. Laat de sneeuwbal maar rollen. Misschien komen we elkaar op de weg wel ergens tegen.

Voor extra documentatiemateriaal uit vormingen (enkel beschikbaar met begeleiderslogin), klik hier.